Erkeklerde idrar kaçırma neden olur?
İdrar kaçırma, istem dışı idrar gelmesidir. Erkeklerde en sık nedenler şunlardır:
- Prostat ameliyatı: Özellikle prostat kanseri nedeniyle yapılan radikal prostatektomi, idrar tutmayı sağlayan kas yapısını (sfinkter) etkileyebilir. Bu durum tıpta prostat ameliyatı sonrası idrar kaçırma olarak adlandırılır. İyi huylu prostat büyümesi için yapılan ameliyatlardan sonra da görülebilir.
- Işın tedavisi (radyoterapi): Prostat bölgesine uygulanan ışın tedavisi idrar kontrolünü etkileyebilir.
- Prostat büyümesi: Mesanenin tam boşalamamasına ve taşma tipi kaçırmaya yol açabilir.
- Aşırı aktif mesane: Ani ve güçlü sıkışma hissiyle birlikte idrar kaçırma.
- Sinir sistemi hastalıkları: Felç, Parkinson veya omurilik hastalıkları gibi.
İdrar kaçırma türleri
- Stres tipi: Öksürme, hapşırma, eğilme veya ağır kaldırma sırasında idrar kaçırma. Prostat ameliyatı sonrasında en sık görülen türdür.
- Sıkışma tipi: Ani idrar yapma isteğiyle birlikte, tuvalete yetişemeden idrar kaçırma.
- Taşma tipi: Mesane tam boşalamadığı için damla damla idrar kaçırma.
- Karma tip: Birden fazla türün bir arada görülmesi.
Tedavi türe göre değiştiği için doğru tanı önemlidir.
Prostat ameliyatı sonrası idrar kaçırma geçer mi?
Prostat ameliyatından sonra kısa süreli idrar kaçırma beklenen bir durumdur ve çoğu erkekte zamanla düzelir. Uzun süren idrar kaçırma daha az görülür. İyileşmenin hızı kişiden kişiye değişir. Amerikan Üroloji Derneği'nin (AUA) kılavuzu, ameliyattan hemen sonra pelvik taban kas egzersizlerine başlanmasını önerir. Egzersizlere rağmen düzelmeyen ve yaşam kalitesini etkileyen idrar kaçırmada cerrahi seçenekler değerlendirilir.
Tedavi seçenekleri
Tedavi; kaçırmanın türüne, şiddetine, kişinin daha önce ışın tedavisi alıp almadığına ve tercihlerine göre üroloji uzmanıyla birlikte planlanır.
Ameliyatsız yöntemler
- Pelvik taban kas egzersizleri: İdrar tutmayı sağlayan kasları güçlendirir. Fizyoterapist eşliğinde ve geri bildirim (biofeedback) yöntemleriyle desteklenebilir.
- Yaşam düzenlemeleri: Sıvı alımını düzenlemek, mesaneyi tahriş eden içecekleri azaltmak, kilo kontrolü.
- Yardımcı ürünler: Ped, emici iç çamaşırı ve erkeklere özel dış cihazlar, tedavi süresince günlük yaşamı kolaylaştırabilir. Kalıcı bir tedavi değildir.
- İlaçlar: Özellikle sıkışma tipi kaçırmada hekim tarafından değerlendirilebilir.
Cerrahi yöntemler
- Erkek askı (sling) ameliyatları: Hafif ve orta düzeydeki stres tipi kaçırmada, özellikle ışın tedavisi almamış hastalarda değerlendirilir.
- Ayarlanabilir balon sistemleri: Bazı hastalarda seçenek olabilir.
- Yapay idrar sfinkteri: AUA kılavuzu, prostat tedavisi sonrası yaşam kalitesini etkileyen stres tipi kaçırmada yapay idrar sfinkterinin değerlendirilmesini önerir. Işın tedavisi almış hastalarda cerrahi tedavi gerekiyorsa askı veya balon sistemleri yerine yapay idrar sfinkteri önerilir.
Yapay idrar sfinkteri nedir, nasıl çalışır?
Yapay idrar sfinkteri, idrar kanalını kapalı tutarak idrar kaçırmayı önleyen ve vücudun içine yerleştirilen bir cihazdır. Örneğin Boston Scientific'in AMS 800 sistemi üç parçadan oluşur:
- Manşet: İdrar kanalının (üretra) etrafına yerleştirilir ve kanalı nazikçe sıkarak kapalı tutar.
- Pompa: Skrotum (torba) içine yerleştirilir. İdrar yapmak istediğinizde pompaya birkaç kez bastırırsınız; manşet açılır ve mesane boşalır.
- Basınç ayarlayıcı balon: Karın içine yerleştirilir. İdrar yaptıktan birkaç dakika sonra sıvı manşete kendiliğinden geri döner ve kanal yeniden kapanır.
Cihazın tüm parçaları vücudun içindedir. Cihaz, ameliyattan sonra iyileşme için bir süre kapalı tutulur ve hekim tarafından daha sonra çalıştırılır. AMS 800, üretici tarafından belirli koşullarda MR uyumlu ("MR Conditional") olarak tanımlanır. MR öncesinde cihazınızı mutlaka bildirin ve implant kartınızı yanınızda taşıyın.
Bilinmesi gerekenler
- Cihazı kullanabilmek için pompayı elle çalıştırabilecek fiziksel ve zihinsel yeterlilik gerekir.
- Her ameliyatta olduğu gibi enfeksiyon ve mekanik arıza gibi riskler vardır. AUA kılavuzu, cihazın etkinliğinin zamanla azalabileceğini ve yeniden ameliyat gerekebileceğini hastalara anlatılmasını önerir.
- Tedaviye uygunluk kararını muayene ve gerekli tetkikler sonrasında üroloji uzmanı verir.
Hangi bölüme başvurulur?
Erkeklerde idrar kaçırma için üroloji bölümüne başvurulur. Prostat ameliyatı sonrası sertleşme sorunu da yaşıyorsanız, prostat ameliyatı sonrası sertleşme sorunu sayfamız size yardımcı olabilir. Bu iki sorun aynı değerlendirme sürecinde birlikte ele alınabilir.
Kaynaklar
- American Urological Association (AUA). Incontinence after Prostate Treatment: AUA/SUFU Guideline. auanet.org
- European Association of Urology (EAU). Guidelines on Non-neurogenic Male LUTS / Urinary Incontinence. uroweb.org
- Boston Scientific. AMS 800™ Artificial Urinary Sphincter, Patient Guide for Male Patients. PDF
- Boston Scientific. AMS 800™ Urinary Control System, Instructions for Use. PDF